✅ بخش اول: مبانی ایمنی و الزامات قانونی

• اصول کلی ایمنی آزمایشگاه: قوانین عمومی ورود و خروج، خوردن، آشامیدن و نگهداری وسایل شخصی.

• الزامات قانونی: آشنایی با استاندارد OSHA Lab Standard و آیین‌نامه‌های داخلی بهداشت و ایمنی در محیط‌های آزمایشگاهی.

• ارزیابی خطر در آزمایشگاه (Lab Hazard Assessment): روش‌های شناسایی و ارزیابی ریسک‌های شیمیایی، بیولوژیکی، ارگونومیک و فیزیکی.

• برنامه بهداشت شیمیایی (Chemical Hygiene Plan – CHP): الزامات تهیه، اجرا و اطلاع‌رسانی برنامه بهداشت شیمیایی به کارکنان.

✅ بخش دوم: ایمنی شیمیایی، فیزیکی و حفاظت فردی

• برگه اطلاعات ایمنی مواد (SDS): نحوه خواندن، تفسیر و استفاده از ۱۶ بخش SDS برای تعیین خطرات و اقدامات کنترلی.

• ذخیره‌سازی و جداسازی مواد شیمیایی: اصول نگهداری صحیح مواد اسیدی، بازی، قابل اشتعال و اکسیدکننده برای جلوگیری از واکنش‌های ناخواسته.

• تهویه آزمایشگاه و هود شیمیایی (Fume Hood):

  • اصول عملکرد هود، اندازه‌گیری سرعت جریان هوا (Face Velocity) و نحوه کار ایمن در زیر هود.

  • درک تفاوت هودهای شیمیایی و هودهای بیولوژیکی (Biosafety Cabinets).

• تجهیزات حفاظت فردی (PPE) در آزمایشگاه: انتخاب دستکش مناسب (لاتکس، نیتریل، نئوپرن)، عینک ایمنی (Safety Goggles) و لباس‌های محافظ در برابر مواد شیمیایی.

✅ بخش سوم: ایمنی بیولوژیکی و تجهیزات

• سطوح بیوسلامت (Biosafety Levels – BSL): آشنایی با کلاس‌های BSL-1 تا BSL-4 و الزامات عملیاتی هر سطح.

• کنترل آلودگی‌های متقاطع (Cross-Contamination): تکنیک‌های استریل‌سازی، تمیزکاری و دفع پسماندهای بیولوژیکی.

• ایمنی تجهیزات آزمایشگاهی:

  • اصول کار ایمن با سانتریفیوژها (Centrifuges) و الزامات بالانس کردن.

  • ایمنی کار با شیشه آلات (Glassware) و پیشگیری از جراحات ناشی از برش.

  • ایمنی کار با فشارهای بالا (مانند کپسول‌های گاز) و دماهای بسیار بالا/پایین.

✅ بخش چهارم: مدیریت پسماند و واکنش اضطراری

• مدیریت پسماندهای شیمیایی:

  • طبقه‌بندی زباله‌ها، برچسب‌گذاری صحیح و الزامات خنثی‌سازی (Neutralization) قبل از دفع.

  • مدیریت ظروف حاوی مواد باقیمانده و دور ریختن اجسام تیز و برنده (Sharps).

• تجهیزات واکنش اضطراری:

  • محل و نحوه استفاده صحیح از دوش ایمنی (Safety Shower) و چشم شوی اضطراری (Eyewash Station).

  • پروتکل‌های واکنش به نشت (Spill Response) مواد شیمیایی، اسیدی و قلیایی (استفاده از کیت‌های نشت).

• آتش‌سوزی در آزمایشگاه:

  • الزامات نگهداری کپسول‌های آتش‌نشانی، کلاس‌های آتش‌سوزی (A, B, C, D) و آموزش خروج اضطراری.

لینک‌های رفرنس بین‌المللی

• OSHA – Laboratory Safety Standard (29 CFR 1910.1450)

• CDC/NIH – Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories (BMBL)